Всё не зря (время в суахили)

Я как-то писала о системе времени в суахили, где день начинался в 6 утра с восходом солнца и был на шесть часов сдвинут относительно европейского (кому интересно, bit.ly/2qGbnRn). В итоге один танзаниец разочаровал меня, сказав, что это фигня и все пользуются европейскими часами.
Так вот, в статье ВВС Swahili от 22 марта сего года я встретила “два часа вечера”. Систему до сих пор используют! 🙂 Нашла даже английскую версию этой статьи, и там фигурирует 20:00 🙂

https://www.bbc.com/swahili/habari-43502976
https://www.bbc.com/news/world-asia-43497017

Учебный текст на суахили 6: Wanandoa wanaotafuta vizazi vya kukopesha waelekea Ukraine

Ukraine, ni miongoni mwa mataifa masikini barani Ulaya, na limeanza kuwa kivutio kikubwa kwa wanandoa wanaotaka kubebewa mimba.Fedha zinazopewa wanawake wanaoshiriki katika mpango huo zinawavutia wanawake wengi, lakini pia kuna changamoto zake.
Ana alikuwa na miaka 18 wakati alipogundua kuhusu biashara ya kubeba mimba kupitia kwa runinga.
Alikuwa amemaliza shule ya upili na alikuwa na mpango wa kufanya kazi katika hoteli katika mji wa magharibi wa Ukrain ambapo watalii huzuru. Kazi hiyo hulipa $200 kwa mwezi, lakini kwa kumbebea mtu mwengine mimba aligundua anaweza kujipatia $20,000 (£14,000).
Familia ya Ana sio masikini kwa viwango vya kawaida. Mamake ni mhasibu na amekuwa akimsaidia kila mara.
Lakini anasema alivutiwa na biashara ya kubeba mimba, kwa kuwa alitaka kupata fedha ili kuweza kununua vitu vya ghali,kurekebisha nyumba, gari na mambo mengine.
Ijapokuwa mamia ya wanawake hushiriki katika biashara hiyo,mpango huo hauzungumziwi hadharani nchini Ukraine.
Wanandoa wa kigeni wamekuwa wakitembelea taifa hilo kwa wingi tangu 2015, wakati vituo vya kubeba mimba barani Asia vilipoanza kufunga viwanda vyao moja baada ya chengine, huku kukiwa na ripoti za unyanyasaji.
Huku wakizuiwa nchini India, Nepal na Thailand, waliamua kuelekea Ukraine ikiwa ni miongoni mwa maeneo machache ambayo yanaendelea na biashara hiyo pamoja na gharama kama ile ya Marekani.
”Tuna wanadoa wengi wasio na watoto wanaokuja katika taifa hili”, alisema Ana ambaye hakutaka kutambulishwa. Wakati alipokuwa na umri wa miaka 21 na baada ya miaka kadhaa ya kufanya kazi hotelini, Ana hatimaye alikubali kubeba mimba.
Wakati huo alikuwa na mtoto hatua iliomfanya kukubali.
Chini ya sheria ya Ukraine,mama atakayebeba mimba lazima awe na mtoto wake mwenyewe kabla ya kushiriki katika biashara ya kubeba mimba ya mtu mwengine.
Iwapo una mtoto wako mwenyewe hautakuwa na mapenzi mengi na mtoto uliombeba, kulingana na wale wanaowaajiri wanawake hao.
Ni safari ndefu.
Ana alianza kuutazama mtandao ambao wanawake wanaobeba mimba za biashara, maajenti, kliniki na wafanyibiashara wa biashara hiyo huweka matangazo yao.
Na muda mfupi baadaye alielekea katika mji mkuu wa Kiev yapata kilomita 450 ili kukaguliwa kiafya.
Aliandikisha kandarasi na wanadoa kutoka Slovenia waliokuwa na tatizo la kupata mtoto.
Ana alikuwa na bahati, kiinitete kiliwekwa katika kizazi chake na kuanza mpango wote wa kubeba mimba kwa minajili ya biashara. Lakini ni wakati huo ambapo changamoto zilianza, anasema.
Anasema kuwa huduma za kiafya wanazopewa ni za kiwango cha chini, wanawake wengine waliobeba mimba walikuwa na matatizo ya kiafya ambayo hayakuangaziwa ama hata kutibiwa kwa wakati na hivyobasi kuzua matatizo mengine, anasema.
Aliweka malalamishi yake katika mtandao wa kijamii ili kuwaonya wanawake wengine lakini alikemewa na kliniki hiyo na sasa bado anaogopa kuwataja hadharani.
Mtoto aliyejifungua alizaliwa akiwa na afya njema lakini mpango wote ulikuwa wa kuogofya.
Bado, amekubali kwa mare nyengine kubeba mimba nyengine wakati huu akiwabebea wanadoa wa Japan. wanafuatilia maswala yote kupitia wakili mmoja mjini Kiev na kuna uwezekano mkubwa kwamba hatokutana nao ana kwa ana.
Ana wakati huu amekuwa na makini katika kuchagua kliniki,lakini iwapo mpango wote utafanikiwa, kufikia miaka 24 atakuwa amejifungua watoto watatu, mmoja akiwa wake na wengine wawili wa mtu mwengine.
Ukiwa mji mkuu wa Biashara ya kubeba mimba
Mahitaji ya kubeba mimba kwa lengo la kupata malipo nchini Ukraine yamepanda kwa asilimia 1000 katika kipindi cha miaka 2 iliopita pekee, anasema Sam Everringham wa shirika la familia kupitia ubebaji mimba wa biashara, shirika la hisani nchini Sidney ambalo huwashauri wanaotarajiwa kuwa wazazi.
Taifa hilo anaongezea, limejipata kwa bahati mbaya miongoni mwa mataifa ambayo yanaruhusu utalii wa kubeba mimba za biashara.
Licha ya kwamba sheria hiyo ni halali nchini Ukraine inawatambua wazazi wanaotarajiwa kuwa wazazi kutoka wakati mimba inaposhika na haitoi kiwango cha mwisho cha fedha ambazo anayebeba mimba hiyo atalipwa -hatua inayowapatia fursa wanaobeba kunadi bei.
Lakini haimaanishi kwamba ni swala la moja kwa moja. Ikitegemea unakotoka, mkakati wa kumtoa mtoto huyo nje ya taoifa hilo inaweza kuwa ndoto kali huku wanandoa kutoka mataifa kadhaa ikiwemo Uingereza wakilazimika kusalia nchini humo kwa miezi kadhaa.
Huku kliniki nyingi nchini Ukraine zikionekana kufanya kazi kwa uwazi na kuwahudumia wanawake hao vizuri washirika wengi katika sekta hiyo pamoja na wanawake wanaobeba mimba hizo huzungumzia kuhusu wale walio na sifa mbaya.
Kuna ripoti kadhaa ambazo hazijathibitishwa kuhusu viinitete vinavyobadilishwa na ukaguzi wa kiafya wa viwango vya chini
“Kuna mifano ambapo maajenti wa UKraine wamekataa kulipa gharama za kubeba mimba iwapo mbebaji atakiuka miko mikali, iwapo ataavya mimba”, kulingana na bi Everingham.
Kuna mifano mibaya ambapo maajenti hubadilika na kuwa wanyama iwapo mpango wa kubeba mimba haukuwafurahisha wazazi.
Olga Bogomolets, daktari na mbunge ambaye anaongoza kamati ya bunge nchini Ukraine kuhusu afya anasema kuwa anaamini wanawake wadogo wanavutiwa na kubeba mimba za biashara kutokana na kuanguka kwa hali ya maisha katika taifa hilo.
Uchumi wa taifa hilo uliathiriwa na mfumuko mbaya 2014 na 2015 kutokana na mzozo unaoendelea mashariki mwa Ukraine kati ya jeshi na wapiganaji wanaotaka kujitenga wanaoungwa mkono na Urusi.
Sekta hiyo kulingana na bi Bogomolets haijadhibitiwa vilivyo hivyobasi swala hilo linawaweka wabebabaji mimba na wazazi wanaolipa katika hatari
Wizara ya afya haijatoa tamko lolote kufuatia ombi la kutaka kufanya hivyo.
Tetiana anaishi na mamake lakini ameficha mimba alionayo akisema kuwa angependa kuelekea Kiev kutafuta kazi.Jana ambaye alijifungua mizezi miwli iliopita, anamshauri Tetiana anafaa kuchukulia biashara ya kubeba mimba kama kazi ya kawaida.
Anakumbuka mtoto aliyejifungua akichukuliwa mara tu alipojifungua huku akiwa amechoka katika kitanda chake.Anakiri kwamba hisia za kujifungua humjaa na alifikiria kuhusu mtoto huyo alipoelekea nyumbani.
Utakuwa mtu mbaya sana kutohisi hilo., anasema.lakini unapoona furaha na tabasamu kutoka kwa wazazi wenyewe, unagundua kwamba kila kitu kiko sawa na mtoto yuko katika hali nzuri.
Akiwa nyumbani na mwanawe magharibi mwa Ukraine, Ana pia anafikiria jukumu lake la kubeba mimba.Karibuni ataanza safari ya saa saba ya treni ili kuelekea kuelekea Kiev ili kuwekwa kiinitete katika kizazi chake.
Ijapokuwa ni hatua ngumu, ana matumaini ya kile atakachopata. Anataka kutumia fedha hizo kujinunulia jumba moja la ghorofa. Na pia anafurahia kile atakachowafanyia wazazi waliomlipa kuwabebea mimba.
”Wakati wanapobubujikwa na machozi ya furaha na kukushukuru, unahisi kitu ulichowafanyia”, anasema. Waliniambia kwamba mimi ni mtu muhimu sana katika maisha yao”.

Источник:
BBC Swahili
http://www.bbc.com/swahili/habari-43046665

Учебные тексты на суахили 5: Kwa nini wanawake India wanazikataa chale

Nchini India, na katika maeneo mengi duniani, kuchanjwa au kuchorwa chale ambazo hufahamika zaidi kama ‘tattoo’ hutazamwa kama ishara ya uhuru au kuasi.
Vijana wengi wanachanjwa chale kuonyesha utambulisho wao, jambo ambalo linawatambulisha kwa njia ya kipekee – sifa zao halisi.
Lakini kwa Geeta Pandey, uamuzi wake wa kupata chale ulikuwa aina yake ya kuasi, njia yake ya kudhihirisha uhuru wake aliokuwa ameupigania sana.
Ilikuwa njia yake ya kusema: “Sitafuata kanuni zilizowekwa.”
Anasema alikua akifikiria kwamba chale, pamoja na kutogwa kwenye sikio au pua, zilikuwa njia za kuwadunisha wanawake.
Hilo ni kwa sababu mamake alikuwa na chale kadha.
Na bibi yake alikuwa na hata zaidi.
“Na waliniambia kwamba hawakuwa na usemu kuhusu hayo,” anasema.
Katika jamii nyingi maeneo ya mashambani katika jimbo la Uttar Pradesh kaskazini mwa India, anakotoka Pandey, ni lazima kwa wanawake ambao wameolewa kuwa na chale, ambazo kwa lugha yao hufahamika kama Godna.
“Familia yangu iliniambia kwamba iwapo singechanjwa chale, hakuna mtu hata mmoja kwenye familia hiyo ambayo angekunywa maji au kula chakula nilichokiandaa. Ningechukuliwa kuwa mtu mwenye uchafu, najisi, na asiyefaa kuguswa,” mamake Pandey anasema mamake alimwambia.
“Babangu bila shaka hakuhitajika kutogwa au kuwa na chale kwa sababu, alikuwa mvulana.”
Mamake aliozwa akiwa mtoto. Hakuna ametimiza miaka 11 wakati wa harusi yake miaka ya 1940.
Wiki chache baada ya sherehe hiyo, mwanamke mkongwe kutoka kijiji chake alifika nyumbani kwao kumchanja chale.

Historia ya chale

* Binadamu wamekuwa wakichanjwa chale kwa maelfu ya miaka.
* Zilitumiwa kuwatambua wafungwa, watumishi, vijakazi na watumwa.
* Wagiriki na Warumi enzi za kale walikuwa na chale, India pia.
* Wayahudi walichorwa chale zenye nambari za utambulisho walipokuwa wanazuiliwa na kufanyikwa kazi na Wanazi waliokuwa wanatawala Ujerumani wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia.
* Zilitumiwa pia kuwatambua binadamu na watu wa tabaka mbalimbali.
* Mara nyingi chale zilikuwa kama adhabu, na zilichukuliwa kama jambo la aibu au ishara ya kudunishwa.
* Wakati mwingine, zilikuwa ishara ya kumilikiwa na mtu fulani – mfano chale yenye nembo au alama ya baba wa mtu au mume wa mtu.

Vifaa alivyotumia vilikuwa vya msingi sana: sindano na moto.
Mchakato wote ulihusisha kuchomwa kwa sehemu ya juu ya ngozi na kujaza rangi kwenye chale.
Nyakati hizo, hakukuwa na dawa za kupunguza maumivu au mafuta ya kuharakisha shughuli ya kupona.
Chale wakati huo zilichukua mwezi mzima kupona.
Zaidi ya miaka sabini baadaye, chale za mamake Pandey karibu zimefutika, lakini bado anaukumbuka uchungu alioupitia.
“Nililia sana. Nilikuwa nampiga mateke mwanamke huyo aliyekuwa ananichanja. Mwishowe, alienda na kulalamika kwa babu yangu. Alisema mimi ni msumbufu,” mamake Pandey anasema.
Hajui chale alizochorwa zina maana gani na mwanawe Pandey haelewi pia.
“Labda pamechorwa phool-patti,” anasema, maana yake maua na majani.
Keya Pandey, mwanaathropojia wa kijamii kwa sasa katika chuo kikuu cha Lucknow ambaye amefanya utafiti sana kuhusu chale katika maeneo ya mashambani India anasema michoro mingi huwa na maua na majani ya mimea mbalimbali.
Kadhalika, wengine huchanjwa chale za majina ya waume zao au baba zao.
Kuna wengine huchorwa majina ya vijiji vyao au nembo za ukoo au ishara nyingine za kitamaduni, bila kusahau pia miungu.
Bi Pandey anasema ameona chale katika karibu kila jamii India na anakadiria kwamba mamilioni ya wanawake wana chale.
Katika baadhi ya jamii, hasa makabila ambayo yameendelea kudumisha utamaduni, wanawaume na wanawake huwa na chale.
“Ni ishara ya utambulisho, katika uhai na katika mauti. Wazo kwamba unapofariki roho yako husafiri mbinguni au jehanamu na utaulizwa ulikotoka, na hivyo unaweza kufahamu asili yako kupitia chale,” anasema Pandey.
Kuna jamii nyingine ambazo wanawake wake hupata chale kama mapambo.
Hata hivyo, kuna baadhi ya visa ambapo wanawake wa tabaka la chini walijichanja chale ili kuwafanya wasipodenze na hivyo kutowavutia wanaume wenye ushawishi ambao wakati mwingine wangewadhalilisha kimapenzi.
Lakini katika jamii nyingine, sana anakotoka Pandey, chale zilikuwa za wanawake pekee, ishara ya hali yake katika ndoa.
Kwa mamake na bibi yake, zilikuwa ishara ya kutakasika – kutokana na wazo kwamba iwapo mwanamke hangefanyiwa tambiko lenye uchungu hivyo, hangestahiki kukubalika katika jamii.
Utamaduni huo hata hivyo umeanza kufifia – na wanawake wengi na wasichana wanakataa kuchanjwa chale.
Maendeleo na maisha ya kisasa yameanza kubadili mtazamo wao na kadhalika mawasiliano na watu wengine kutoka nje ya vijiji vyao.
Utamaduni unaanza kubadilika na wasichana vijijini hawataki tena kupata chale.
Hilo linadhihirika zaidi miongoni mwa wasichana wa jamii ya Baiga.
Bi Pragya Gupta wa shirika la WaterAid India ambaye amezuru majuzi eneo la watu wa jamii ya Baiga kufahamu iwapo wana maji safi ya kunywa anasema wanawake wengi aliokutana nao wana chale.
Lakini wengi wa wasichana hawana.
Kuimarika kwa hali ya barabara, kuwepo kwa runinga na simu za rununu pia vimebadilisha mambo. Aidha, watoto wengi wanaenda shule na kubadili mtazamo wao kuhusu utamaduni huo.
“Nilikutana na Anita, 15. Ana chale usoni na aliniambia kwamba alihisi uchungu sana na kwamba hatachorwa chale nyingine. Mamake Badri, wa miaka 40, ana chale kote mwilini,” Bi Gupta anasema.
Uasi wa Anita unaungwa mkono na mamake.
“Nilikwua sijasoma na nilipokea niliyoambiwa na wazazi wangu bila kuuliza maswali. Lakini yeye huenda shuleni na hataki chale, hilo ni sawa kwangu,” anasema.
Miaka ya karibuni, raia wa India katika mitaa ya kifahari wameanza kupata chale pia, wakiiga waigizaji na wanamuziki nyota wa Hollywood.
Punder anasema marafiki zake wengi pia wana chale.
Lakini kwangu, kwa sababu ya utamaduni wangu, chale zinabaki mwiko – ishara ya kudunishwa kwa wanawake.

BBC Swahili
http://www.bbc.com/swahili/habari-41501207

Tigrinya into Latvian

При кажущейся тщете бытия, а в особенности некоторых его аспектов, раз в год и палка fimbo. Иными словами, мне второй раз в жизни _в работе_ пригодился суахили:)
.
Я сегодня брала с английского, но у говорящего родной язык тигринья, и он в речи постоянно использовал слово bahree. На письме было бы сложно, но на слух звучит как bahari с редуцированной второй а, что через суахили (а на самом деле арабский) парсится как “море”. Я перевела, но на всякий случай уточнила — и получила подтверждение 🙂Мелочь, но ужасно приятно.
[Уиии! %)))) Перевод с тигринья на латышскииииий! ]
.
Сразу осенило, что Бахрейн должен быть этимологически связан с морем. Вики гласит: “In Arabic, Bahrayn is the dual form of bahr (“sea”), so al-Bahrayn means “the two seas”, although which two seas were originally intended remains in dispute.”
.
Впервые в работе ненужные знания пригодились несколько лет назад, когда я ещё работала с SDI и переводила какую-то документальную программу про врачей-добровольцев в Африке. В видео был один маленький и примитивный диалог на суахили, который по понятным причинам не был отражён в скрипте. Примерно уровня “привет-здрасьте-что болит?-голова”. В скрипте не было, а в переводе появился, потому что муахаха, это уровень даже не А1, а где-то А0,5 🙂 Неделю потом ходила в профессиональном экстазе:)

SW -> LV

In order to celebrate the end of a Swahili coursebook I decided to translate one of it’s useful texts into Latvian. Just because I can 😀

Чтобы отметить конец учебника суахили, я решила перевести один из его полезных текстов на латышский. Просто потому что могу 🙂)

Power of context in Swahili

Power of context in Swahili, or why we don’t just translate a word

udongo laini = even ground / ровная земля
kitambaa laini = soft cloth / мягкая ткань
mbao laini = smooth wood / гладкое дерево

Bonus pack:
zebra = punda milia = striped donkey
spea = borrowed from English “spare” [parts] as they hear it = запчасти 🙂)

Его-не-знает-ся имя

Из-за различий в синтаксисе текст, читаемый на суахили, приходится переводить в голове дважды. Сперва пытаешься понять, что там вообще за слова такие, а потом собираешь из них что-то внятное.
 
-sema maneno matupu -> говорить слова пустые -> нести вздор
kiwanda cha kupasua mbao -> предприятие для оперировать дерево –> лесопилка
-leta matokeo ya hatari -> принести результаты с риском -> повлечь за собой опасные последствия
kaburi la askari asiyejulikana jina -> могила воина его-не-знает-ся имя – Могила неизвестного солдата